linhphandr@gmail.com
+84 978 522 626

Trực giác và tri thức ẩn (Tacit knowledge) của chuyên gia y tế

Trực giác, phán đoán mang tính trực giác, hay quá trình ra quyết định dựa trên các phán đoán mang tính trực giác, là những hiện tượng diễn ra thường xuyên trong tư duy của mỗi con người.
Khi đứng trước một sự việc, khi tiếp nhận một thông tin, khi dự đoán điều gì sẽ diễn ra, khi phải ra quyết định trong điều kiện rất ít thông tin và thời gian, dường như trong đầu chúng ta luôn có sẵn một “câu trả lời ở đâu đó sâu bên trong” định hướng chúng ta, nhưng chúng ta lại không thể lý giải được một cách tường tận tại sao mình lại bị định hướng như vậy. Đó là một quá trình của trực giác.
 
Rất nhiều ví dụ trong cuộc sống. Phỏng vấn tuyển dụng, là trực giác bạn lựa chọn chứ không phải là bảng hồ sơ thành tích của ứng viên. Các bác sĩ phẫu thuật, bác sĩ ở khoa cấp cứu, bác sĩ gây mê hồi sức,… thường xuyên đối diện với những tình huống lâm sàng không nằm trong y văn, nhưng thời gian không cho phép họ chậm trễ ra những quyết định xử lý khẩn cấp, đó là lúc trực giác của họ ra quyết định. Các nhà quản trị ra những quyết định trong những tình huống khủng hoảng hay các quyết định chiến lược (những điều sẽ diễn ra trong tương lại), hầu hết là dựa trên trực giác.
 
Trong rất nhiều trường hợp, các quyết định được đưa ra trước khi chúng ta kịp nghiền ngẫm và tìm cách giải thích, tìm minh chứng cũng cố cho các quyết định đó để thuyết phục mình và thuyết phục người khác. Bản thân người ra quyết định cũng không lý giải được các quyết định của mình, cho đến khi ai đó giúp họ lý giải.
 
Trong quá khứ, các tranh luận xung quanh trực giác là đúng hay sai, và trực giác bị phê phán là làm việc không khoa học và thiếu căn cứ. Do đó, các phán đoán trực giác ít khi được nói ra, và ít khi được chia sẻ.
 
Với sự phát triển của lĩnh vực tâm lý học thần kinh của nhận thức (Neuro – Cognitive Psychology), ngày càng giải thích rỏ hơn cơ chế hình thành trực giác của con người – đó là một quá trình học tập của não bộ dưới ngưỡng nhận thức (nerve cell learning), nghĩa là các tế bào thần kinh “ học tập” nhưng ở mức độ mà chúng ta không nhận biết được.
 
Các cơ chế “học tập” ở cấp độ siêu nhỏ này hé lộ cho chúng ta cách thức để nuôi dưỡng một trực giác tốt, ít sai lầm hơn, ít tạo ra các cognitive-processing error (sai lỗi tìm ẩn trong các quá trình suy nghĩ của con người) hơn .
 
Các bác sĩ giỏi, các nhà khoa học lừng danh, hay các doanh nhân thành công đều thú nhận rằng, họ làm việc với trực giác, và chính trực giác đã dẫn dắt các quyết định của họ.
 
Trong ngành y, tri thức ẩn (tacit knowledge) của các chuyên gia y tế khá nhiều, nó là nguồn lực tri thức quan trọng mà một bệnh viện cần biết cách khai thác, và bồi tụ.
 
Ngược lại, nếu một bệnh viện không xây dựng các cơ chế hoạt động để làm nổi lên các tri thức ẩn, nó sẽ ẩn chứa nhiều nguy cơ tạo ra các cognitive-processing error một cách bất định và không kiểm soát nổi, dẫn đến các sai lỗi của hệ thống mà ta phải tốn rất nhiều công sức và chi phí để truy tìm nguyên nhân gốc rễ cũng như khắc phục sai lầm.
 
Thực tế hiện nay, việc xây dựng các quy trình chuyên môn (clinical pathway) trong các bệnh viện gặp rất nhiều khó khăn và sự trì hoãn. Nguyên nhân, theo tôi, không phải do sự lười biếng của con người, mà do các chuyên gia y tế không viết ra được trực giác của mình, hoặc không đủ thời gian để đi tìm minh chứng cho trực giác của mình.
 
Muốn thúc đẩy việc xây dựng các quy trình chuyên môn ta cần phải kiến tạo các hoạt động để các chuyên gia y tế vượt qua ngưỡng trì hoãn này.
 
Bệnh viện là môi trường tri thức. Quản lý bệnh viện trọng tâm là quản lý tri thức. Làm sao để tri thức được tạo sinh, làm sao để nuôi dưỡng và phát triển tri thức cho tổ chức với nguồn lực hạn hẹp (ít tiền) là bài toán mà một nhà quản lý cần dốc hết tâm sức.
 
Vì các nội dung kiến thức trong phần này khá là phức tạp, không thể viết lên thành một bài post trên FB, nên tôi nghĩ, ta cần một workshop nho nhỏ để những ai quan tâm cùng ngồi lại thảo luận chia sẻ, tôi nghĩ sẽ hiệu quả hơn.
 
 
Trân trọng,
 
ThS. Huỳnh Bảo Tuân
Giảng viên Khoa Quản lý Công Nghiệp - ĐHBK TpHCM
THÔNG TIN KHÁC

Bản quyền thuộc về CLB QLCL-ATNB

© 2014 Thiết kế bởi QPS Team